Σοσιαλισμος ή Βαρβαροτητα

Στην Καθημερινη της Κυριακης περιεχεται μια συγκλονιστικη επιφυλλιδα, του Χαριδημου Τσουκα, με τιτλο “Πώς καταρρέουν οι κοινωνίες”. Αναδημοσιευω τις δυο πρωτες παραγραφους, και συστηνω ανεπιφυλακτα να αφιερωσετε 10 λεπτα για να διαβασετε και το υπολοιπο:

Το Νησί του Πάσχα, ένα μικρό νησί στον Ειρηνικό Ωκεανό, πλούσιο σε βλάστηση, με γόνιμα εδάφη, γνώρισε την ακμή του μεταξύ του 15ου και 16ου αιώνα, κάτι που πιστοποιείται και από τα πανύψηλα μεγαλιθικά αγάλματα που έχτισαν οι κάτοικοί του. Οταν στις αρχές του 18ου αιώνα οι δυτικοί εξερευνητές πάτησαν το πόδι τους στο νησί, εντυπωσιάστηκαν πώς αυτοί οι «μικροκαμωμένοι, αχαμνοί, φοβισμένοι και αξιοθρήνητοι» κάτοικοί του (σύμφωνα με την περιγραφή του καπετάνιου Κουκ) κατάφεραν να χτίσουν τεράστια αγάλματα. Η κοινωνία του νησιού είχε σχεδόν καταρρεύσει: η πλούσια βλάστηση είχε εξαφανιστεί, η απομόνωση από τον υπόλοιπο κόσμο ήταν πλήρης, ο πληθυσμός μειώθηκε κατά 70% και οι εναπομείναντες κάτοικοι υπέφεραν από τέτοια έλλειψη τροφίμων που οδηγήθηκαν στον κανιβαλισμό.

Τι είχε συμβεί; Γιατί κατέρρευσε η κοινωνία του Νησιού του Πάσχα; Οπως εξηγεί, με εντυπωσιακή ευρυμάθεια, στο βιβλίο του «Κατάρρευση» (Κάτοπτρο, 2006) ο καθηγητής Βιογεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας Τζάρεντ Ντάιαμοντ, οι κάτοικοι του νησιού επέλεξαν να διαχειριστούν το φυσικό περιβάλλον με έναν, όπως αποδείχθηκε, καταστροφικό τρόπο: υπερεκμεταλλεύτηκαν την ξυλεία των δένδρων και τη γονιμότητα του εδάφους, αυξήθηκε υπερβολικά ο πληθυσμός και χώρισαν τη γη τους σε περιοχές που εξουσίαζαν ομάδες πληθυσμού με ανταγωνιστικές (έως και πολεμικές) μεταξύ τους σχέσεις. Η αλόγιστη εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος υπέσκαψε την ικανότητα της μακροπρόθεσμης επιβίωσης.

Το τελειωτικο χτυπημα το εφεραν οι Ευρωπαιοι, με αρρωστειες που οι ντοπιοι δεν ειχαν αντισωματα για να αντιμετωπισουν και με απαγωγες μεγαλου μερους του πληθυσμου που ειχε απομεινει για να δουλεψουν σαν σκλαβοι σε ορυχεια στο Περου. Η ιστορια του Νησιου του Πασχα, ειναι μια τραγικη ιστορια.

Το Νησι του Πασχα
πηγή: wikicommons, αδεια χρησης:
Creative Commons Attribution ShareAlike 2.5

Στην επιφυλλιδα του, ο Χ. Τσουκας παρομοιαζει τις κοινωνικες συνθηκες της τοπικης κοινωνιας που εφεραν την τελικη καταστροφη του οικοσυστηματος του Νησιου του Πασχα με την συγχρονη, αρρωστημενη Ελληνικη πραγματικοτητα των πυρκαγιων και των αυθαιρετων. Και ειναι πραγματικα συγκλονιστικος αυτος ο παραλληλισμος. Ομως, κανοντας ενα συνειρμο παραπερα, το μαθημα που παιρνουμε απο την ιστορια της καταρρευσης της κοινωνιας του Νησιου του Πασχα γινεται σαν το σπαθι που κρεμεται πανω απο το κεφαλι του Δαμοκλη οση ωρα αυτος τρωγωπινει αμεριμνος.

Εξηγουμαι. Παραπανω επελεξα να βαλω εναν χαρτη και οχι καποια φωτογραφια ενος Moai, που ειναι και το σημα κατατεθεν του νησιου για ενα λογο: το Νησι του Πασχα βρισκεται στη μεση του Πουθενα, ειναι ενα νησι με την πιο ακραια εννοια της λεξης. Βρισκεται 3600 χιλιομετρα μακρια απο ηπειρωτικη γη και 2075 χιλιομετρα μακρια απο οποιοδηποτε αλλο κατοικημενο νησι. Το Νησι του Πασχα ειναι, οπως αναφερεται στη Wikipedia, ενα απο τα πιο απομονωμενα κατοικημενα μερη στον κοσμο.

Οι κατοικοι λοιπον του Νησιου του Πασχα, ειχαν εντονοτερα ακομα και απο εμας την ιδεα οτι ζουσαν σε εναν κλειστο κοσμο, εναν κοσμο χωρις Εξω ή τουλαχιστον χωρις καποιο Εξω οπου να μπορουσαν να πανε. Ηταν αποκλεισμενοι στο νησι τους, αναγκασμενοι να ζησουν τη ζωη τους σε αυτο το τριγωνο κομματι γης. Η ιδεα αυτη του κλειστου κοσμου ηταν αυτο που για πολλους αιωνες ελλειπε απο τους εμας τους Ευρωπαιους: παντα υπηρχε καπου που δεν ειχε εξερευνηθει ακομα και παντα υπηρχε καπου που αν τα πραγματα στενευαν στο σπιτι μπορουσαμε να παμε, να κατακτησουμε και να αποικησουμε: τα Μεσογειακα παραλια και η Μεση Ανατολη για τους Ελληνες, η Γαλατια και η Γερμανια για τους Ρωμαιους, η Δυτικη Ευρωπη για τους μεταναστευοντες γερμανικους λαους, οι Αγιοι Τοποι για τους μεσαιωνικους σταυροφορους, ο Νεος Κοσμος για τις Ευρωπαικες Αυτοκρατοριες.

Πανω κατω, ολοι οι πολιτισμοι που γεννηθηκαν και ανθισαν στις ηπειρους της Γης ειχαν παντα ενα Εξω. Η σημασια του Εξω για την ανθρωποτητα ειναι τεραστια και γινεται ακομα εμφανεστερη αν παρουμε υποψη την θεωρια του Λενιν για τον Ιμπεριαλισμο. Ομως, στον αιωνα που περασε απο την εποχη του Λενιν, ειδαμε την κατακτηση και των τελευταιων ελευθερων εδαφων, την δημιουργια του “Πλαντητικου Χωριου”, την παγκοσμιοποιηση και την τελικη απωλεια του Εξω. Ακομα και χωρις την κριτικη του Φουκω για την πειθαρχηση και την τιμωρια, δεν ειναι δυσκολο να αντιληφθουμε τον συγχρονο παγκοσμιοποιημενο κοσμο σαν ενα τεραστιο Πανοπτικον, μια φυλακη στραμμενη προς τα μεσα, σε μια διαρκη ενδοσκοπηση, φυλακη, γιατι δεν μπορουμε να φυγουμε, δεν εχουμε πού αλλου να παμε περα απο τα ονειρα για αποικισμο της Σεληνης και του Αρη.

Ειμαστε δηλαδη και εμεις αποκλεισμενοι, οπως οι κατοικοι του Νησιου του Πασχα, σε ενα απομονωμενο κομματι γης, υπερβολικα μακρια απο οπουδηποτε θα μπορουσαμε να παμε. Ειμαστε φυλακισμενοι σε μια αμυδρη μπλε τελεια, στον τεραστιο ωκεανο του διαστηματος.

Η Γη, οπως φωτογραφηθηκε απο τον Voyager 1,
6,4 δισεκατομμυρια χιλιομετρα μακρια.
πηγη: wikicommons, αδεια χρησης: public domain

Η καταρρευση της κοινωνιας του Νησιου του Πασχα ειναι ενα τεραστιο μαθημα, ενα σπαθι που κρεμεται πανω απο το κεφαλι της Ανθρωποτητας. Οσο αφελες και κλισε αν ακουγεται, η παγκοσμια ειρηνη και η προστασια του περιβαλλοντος, η συνετη διαχειρηση των αδυσωπητα πεπερασμενων πορων του πλανητη Γη και η δημιουργια κοινωνικων συνθηκων που να την επιτρεπουν ειναι ο μονος δρομος ωστε να μην εχει η Ανθρωποτητα σαν συνολο την τυχη των κατοικων του Νησιου του Πασχα.

Να το θεσω και αλλιως: Σοσιαλισμος ή Βαρβαροτητα…

Σοσιαλισμος ή Βαρβαροτητα

2 thoughts on “Σοσιαλισμος ή Βαρβαροτητα

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s