Η γλωσσα η Ελληνικη

φωτογραφος: LittleGoldWoman
αδεια χρησης: CC-by-2.0

Τη Δευτερα, παρα το γενικοτερο τρεξιμο των ημερων, προλαβα και εμπλεξα σε μια συζητηση για την Ελληνικη γλωσσα. Το ζητημα, φυσικα, ξεκινησε απο το αιωνιο θεμα της μεταφρασης στα Ελληνικα των αγγλικων ορων πληροφορικης. Bit, μπιτ ή δηφίο? Modem, μόντεμ ή διαποδιαμορφωτής? Cookie, κούκι ή “μπισκοτάκι”? Αλλα και πιο περιπλοκα διληματα: πώς μεταφραζεις το pattern? Μόρφημα ή μοτίβο? Και ποτε μπορουμε να πουμε οτι μια μεταφραση εχει πετυχει?

Το σημειο που διαφωνησα με τους υπολοιπους ηταν στην αναγκη (ή την αποτελεσματικοτητα) της υπαρξης μιας “ρυθμιστικης αρχης γλωσσας” ή εστω μιας “ρυθμιστικης αρχης τεχνικης ορολογιας”. Η λογικη πισω απο την παραδοχη μιας τετοιας αναγκης ειναι πολυ συγκεκριμενη. Και για ανθρωπους που ενδιαφερονται να γραφουν τεχνικα και επιστημονικα κειμενα στα Ελληνικα, ειναι πολυ ουσιαστικη και πολυ πρακτικη. Χρειαζονται ενα λεξικο τεχνικων ορων τωρα, γιατι τωρα θελουν να γραψουν το κειμενο τους. Και αν τωρα δεν υπαρχει μια γενικοτερη συμφωνια μεταξυ εκεινων που γραφουν, τοτε προκυπτει …μπαχαλο.

Σαν μηχανικος, βεβαια, συνειδητοποιω πληρως την αναγκη για “standardized, replaceable parts”, για στανταρισμενες λεξεις-γραναζακια, ωστε να μπορουμε να συνεννοουμαστε και να φτιαχνουμε πραγματα. Aλλα κατα τη γνωμη μου, η τεχνικη γλωσσα και η εν γενει γλωσσα δεν ειναι ασυνδετες μεταξυ τους. Ειδικα με την ολοενα και μεγαλυτερη σημασια της “υψηλης” τεχνολογιας στην καθημερινη ζωη μας, η τεχνικη γλωσσα ειναι αναγκαστικα μεγαλο κομματι του κυριως κορμου της γλωσσας που μιλαει ενα μεγαλο κομματι του πληθυσμου: χρησιμοποιουμε τη λεξη “e-mail” οσο συχνα οι προπαπουδες μας χρησιμοποιουσαν τη λεξη “αλετρι”. Οποτε, το ζητημα της ρυθμισης της τεχνικης ορολογιας δεν μπορει να ειναι ξεχωριστο απο τη ρυθμιση της γλωσσας εν γενει. Και ειναι σημαντικο ζητημα για τη γλωσσα εν γενει πια το αν θα εχουμε μια γλωσσα με λεξεις-γραναζακια.

Νομιω οτι μπορουμε να ξεχωρισουμε δυο εναλλακτικους τροπους να (αυτο-)ρυθμιζεται μια γλωσσα: η λογικη της Académie française και η λογικη του Oxford English Dictionary.

Η λογικη της Ακαδημιας ειναι οτι υπαρχει ενα (κρατικα) θεσμοθετημενο κεντρο το οποιο λεει τι ειναι Γαλλικα και τι οχι. Υπαρχει δηλαδη ενα συγκεντρωτικο συστημα οπου ο Ορθολογικα αποφασιζει για τη γραμματικη και το λεξιλογιο, τη δομη και τη μορφη της γλωσσας. Οι αποφασεις της Ακαδημιας ακολουθως αποτυπωνονται στο Dictionnaire de l’Académie française, το επισημο οργανο της. Απο την αλλη, η λογικη του Λεξικου, ειναι η καταλογογραφηση. Δεν ειναι οι λεξικογραφοι που αποφασιζουν τι ειναι Αγγλικα και τι οχι. Η γλωσσα παραγεται και διαπλαθεται στην κοινωνια. Δουλεια των λεξικογραφων ειναι να παρακολουθουν την γλωσσα και απλα καταγραφουν τις μεταβολες της.

Το Λεξικο καταγραφει την γλωσσα που παρατηρηθηκε στην κοινωνια. Tο Dictionnaire της Ακαδημιας ενημερωνει την κοινωνια για τις αποφασεις που η Ακαδημια πηρε για την γλωσσα. Φυσικα, αυτο ειναι μια σχηματοποιηση, αφου η αποφαση για το τι θα καταγραφει απο το Λεξικο παιζει ρολο, ενω και οι αποφασεις της Ακαδημιας δεν λαμβανονται εν κενω. Αλλα η βασικη διαφορα στην αντιληψη εχει τη σημασια της.

Ειλικρινα δεν ξερω στην Ελλαδα ποιο ειναι το καθεστως. Υπαρχει η Ακαδημια, αλλα δεν εχω ακουστα να παιρνει τετοιες αποφασεις. Κατα καιρους διαφορα λεξικα παιρνουν την “ηγεμονια” (Μπαμπινιωτης, Μειζον κτλ), αλλα και παλι δεν εχουν την σταθεροτητα ουτε την εθιμικη νομιμοποιηση του OED. Αλλα βεβαια, η Ελληνικη γλωσσα, με μια ιστορια τριων-τεσσαρων χιλιετηριδων ιστοριας δεν ειναι κατι που ευκολα βαζεις μπροστα να “ρυθμισεις”.

Στα Ελληνικα παλι, εχουμε και το προβλημα της παραδοσης διακοσιων χρονων στον Κοραισμο, στην καθαρευουσα, σε αυτο που θα ονομαζα γλωσσικη εθνοκαθαρση: μια διαδικασια στην οποια αποφασιζουμε ποια απο τα στοιχεια της γλωσσας που μιλαμε δεν αξιζουν να θεωρηθουν Ελληνικα και τα εξοβελιζουμε σαν ξενοφερτα. Ουτε λιγο ουτε πολυ, ξαναζωντανευω εδω το φαντασμα του Γλωσσικου Ζητηματος, με τον Ψυχαρη και τα ολα του: ειναι το “ασανσερ” ελληνικη λεξη? Ο “τετζερης”? Το “λουκουμι”? Το “παστιτσιο”? Ο “στιλός”? Το “παρκαρισμα”? Και αν ο “μανικιουριστας” θεωρηθει ελληνικη λεξη, το “μανικιουρ” τι ειναι?

Εγω λεω οτι αν τα χρησιμοποιουμε στα Ελληνικα, στην καθημερινη μας ομιλια, τοτε ειναι Ελληνικες λεξεις και ας εχουν ριζες σε γλωσσες αλλες απο εκεινη του Αριστοτελη, αφου τα γλωσσικα δανεια, παρα τα οποια τριξιματα των οστων του Κοραη, δεν ειναι κακο πραγμα, αλλα ενδειξη ζωντανιας της γλωσσας.

Και το αναφερω αυτο, γιατι εχει σχεση με τη ρυθμιση, αφου αν υποθεσουμε οτι καποτε θα βρισκομασταν απεναντι απο μια Académie grecque τοτε κατα πασα πιθανοτητα θα ειχαμε μια “γλωσσικα ορθη” Ακαδημια, ενα σωμα που θα απεχθανοταν το “μπιτ” και που θα μας επρηζε με λεξεις ασχημες σαν τα “δηφια” και τους “διαποδιαμορφωτες” για να αποφυγει να παραδεχτει οτι το cookie ολος ο κοσμος το λεει ακλιτα “κούκι” και ας μην εχει αρχαιοελληνικη ριζα.

Απο μια κοραιστικη Γλωσσικη Αρχη, θα προτιμουσα να αφηνεται ακομα και η τεχνικη ορολογια να παιρνει το δρομο της. Αφου σαν Ελληνικη κοινωνια, δεν εχουμε ακομα ξεπερασει το κομπλεξ του Φαλμεραυερ ωστε να παραδεχτουμε το δημιουργικο μπασταρδεμα μας και απλα να το καταλογογραφουμε σε ενα Λεξικο, τοτε ας αφεθουμε στη δημιουργικη γλωσσικη αναρχια στην οποια βρισκομαστε. Και ας καταληγουμε σε γλωσσικα δανεια. Στο τελος τελος, προτιμω ενα γλωσσικο δανειο, τοσο απο μια ασχημη ελληνομορφη ή ελληνοτυπη τεχνητη λεξη, οσο και απο μια αυτολεξει μεταφορα ενος name στη language μας.

Η γλωσσα η Ελληνικη

One thought on “Η γλωσσα η Ελληνικη

  1. foteinoula says:

    Η διαφοροποίηση που έκανες μεταξύ της Ακαδημίας και του λεξικού δείχνει μία από τις μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ αγγλικών και γαλλικών. Όπως λένε στα αγγλικά μίλα και θα γίνει γλώσσα, στα γαλλικά ρώτα κι ύστερα μίλα. Γι’αυτό και η γαλλική αργκό δε μαθαίνεται εύκολα!!

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s