Η τεχνοκρατική διακυβέρνηση της πανδημίας

(Κουτσομετάφραση δική μου και του Google από τα γαλλικά του άρθρου “La gouvernance technocratique de la pandémie” του Denis St-Martin, καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου του Μοντρεάλ, που δημοσιεύτηκε στην Le Devoir στις 24 Μαΐου 2020. Ζητώ προκαταβολικά συγνώμη αν η μετάφραση μου δίνει σε λέξεις χροιά που δεν έχουν στο πρωτότυπο.)

Είναι πολλοί αυτοί που εγείρονται για να καταγγείλουν τους κινδύνους της “καραντίνας” της δημοκρατίας και των εποπτικών καθηκόντων του κοινοβουλίου. Η ιστορία δείχνει όντως ότι οι εθνικές κρίσεις και οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης ενισχύουν την δύναμη της Εκτελεστικής Εξουσίας και την απαλλάσσουν από τον έλεγχο των άλλων δύο εξουσιών.

Σε καιρό πολέμου, αυτό παίρνει τυπικά τη μορφή της ενίσχυσης της εξουσίας των στρατιωτικών αρχών, στον οποίο η Εκτελεστική Εξουσία παραχωρεί μεγάλο μέρος της αρμοδιότητας της όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων. Αλλά στην τωρινή μάχη ενάντια στον COVID-19, οι “στρατηγοί” είναι άλλου τύπου. Δεν είναι στρατιωτικοί αλλά οι τεχνοκράτες των ανώτατων υγειονομικών αρχών. Η λέξη “αυθεντία” παίρνει τη χροιά της “εξουσίας να διατάζει”.

Το Κεμπέκ δεν είναι το μόνο μέρος στον κόσμο που βιώνει μια “τεχνοκρατική στιγμή” στην πολιτική του ζωή. Είτε ονομάζονται Fauci στις Ηνωμένες Πολιτείες, Drosten στη Γερμανία, Delfraissy στη Γαλλία ή Tam στον Καναδά [είτε Τσιόδρας στην Ελλάδα], σε πολλές κοινωνίες, μορφές όπως ο Δρ. Arruda έγιναν γρήγορα διασημότητες και αναγνωρισμένα μέλη της νέας ιεραρχίας εξουσίας, την οποία προσεκτικά αναδεικνύουν καθημερινά τα μέσα ενημέρωσης.

Σχεδόν παντού στον πλανήτη, οι πολίτες έχουν μέχρι στιγμής αποδεχτεί ευρέως την υποταγή στην αυθεντία των τεχνοκρατών της Δημόσιας Υγείας. Αυτό συμβαίνει καθώς οι περισσότεροι πιστεύουν ότι η εξειδικευμένη γνώση των Ειδικών στην τομέα της Υγείας είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπος για τον περιορισμό της πανδημίας. Όπως μας υπενθυμίζει ο Max Weber, η επιστήμη και η τεχνική γνώση είναι ισχυροί φορείς νομιμοποίησης στις σύγχρονες κοινωνίες. Το δίλημμα είναι ότι αυτή η ορθολογικού τύπου νομιμοποίηση συχνά συγκρούεται με τη δημοκρατική πολιτική κατά την άσκηση εξουσίας.

Ένας μύθος παρά μια πραγματικότητα

Ο πρωθυπουργός [του Κεμπέκ] Legault φαίνεται να συμφωνεί με τον Weber όταν λέει ότι “δεν επηρρεάζει” τον Δρ. Arruda. “Θα έλεγα ακόμα, το ακριβώς αντίθετο. Με βρίσκω πολύ υπάκουο σε όσα ο Δρ. Arruda μου λέει. Τον ακούω σαν να ήταν η μητέρα μου” (30 Απριλίου).

Είναι φυσικά δύσκολο να κρίνουμε την αλήθεια αυτών των δηλώσεων. Όμως η μελέτη της Δημόσιας Διοίκησης μας δείχνει ότι, στην πραγματικότητα, οι τεχνοκράτες σπάνια είναι τόσο ισχυροί και οι πολιτικοί τόσο υπάκουοι όπως αφήνει να εννοηθεί ο πρωθυπουργός. Η ισορροπία δύναμης είναι λιγότερο άνιση από όσο φαίνεται.

Τεχνοκρατική παρένθεση

Η τεχνοκρατική εξουσία αναδεικνύεται σε καιρούς κρίσης. Η Ευρώπη μετράει περισσότερες από είκοσι κυβερνήσεις “τεχνικών” από το 1945. Η πιο πρόσφατη τεχνοκρατική παρένθεση χρονολογείται στης οικονομική κρίση του 2007-2008, όταν οι οικονομολόγοι των Κεντρικών Τραπεζών ανέλαβαν τον έλεγχο των κυβερνήσεων, ειδικότερα στην Ιταλία και την Ελλάδα.

Οι τεχνοκρατικές κυβερνήσεις σπάνια διαρκούν πάνω από ένα χρόνο. Η πολιτική αναπόφευκτα επιστρέφει. Από τη μία πλευρά, η τεχνοκρατία δεν έχει την εγγενή νομιμοποίηση στις δημοκρατικές εκλογές. Οι τεχνοκράτες δεν ελέγονται, διορίζονται. Γι’ αυτό είναι παντού ο αγαπημένος στόχος των λαϊκιστών, που βλέπουν στην τεχνοκρατία μια συνωμοσία των ελίτ της Γνώσης να υπονομέυσουν τη Λαϊκή Κυριαρχία.

Από την άλλη πλευρά, οι τεχνοκράτες δεν είναι τόσο παντογνώστες όσο κάποιοι θα ήθελαν να πιστέυουν ή να κάνουν τους άλλους να πιστεύουν. Η επιστημονική γνώση είναι περιορισμένη και συχνά αντιφατική. Τα συμπεράσματά της είναι προσωρινά και παραμένουν να διαψευσθούν από καινούριες μελέτες. Οι τεχνοκράτες δεν είναι ένα ομοιογενές μπλοκ. Οι εσωτερικές τους διαφωνίες μειώνουν σημαντικά τη δυνατότητα τους να υπαγορεύουν πολιτικές. Όσο πιο περίπλοκα είναι τα ζητήματα, τόσο πιο δύσκολο είναι να διαχωριστούν τα γεγονότα από τις αξιολογικές κρίσεις και η επιστήμη από την πολιτική.

Οι υγειονομικές αρχές κατάφεραν να πάρουν τη συναίνεση της πλειοψηφίας κατά τις πρώτες εβδομάδες των περιοριστικών μέτρων. Η επιστημονική συναίνεση για την απομόνωση ως τον πιο σίγουρο τρόπο περιορισμού της εξάπλωσης του ιού είναι σχεδόν καθολική. Αλλά η γνώση των Δρ Arruda αυτού του κόσμου είναι πιο εύθραυστη όταν πρόκειται για τα μέτρα χαλάρωσης. Σε αυτές τις συνθήκες, ο πειρασμός να εργαλειοποιηθεί η επιστήμη για να δικαιολογηθούν πολιτικές επιλογές είναι μεγαλύτερος. Και μαζί του, η κοινωνική ανυπακοή γίνεται πιο πιθανή.

Ήδη εμφατικά παρών πριν την πανδημία, ο λαϊκισμός κινδυνεύει να ενισχυθεί εάν το ξανάνοιγμα των οικονομιών γνωρίσει πολλές αποτυχίες. Αλλά η ανακάλυψη ενός αποτελεσματικού εμβολίου σε εύλογο χρονικό διάστημα θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να δώσει περισσότερη εμπιστοσύνη στην τεχνοκρατίακαι να την καταστήσει πιο αποδεκτή ως μορφή διακυβέρνησης ενόψει των προκλήσεων της Κλιματικής Αλλαγής.

Η τεχνοκρατική διακυβέρνηση της πανδημίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s