A little bit of historical materialism.

I’ve been watching the documentary “Guns, Germs and Steel“, based on the book of the same name by Jared Diamond. My understanding is that it argues that the eventual domination of the West over the rest of the world is the result of the combination of various beneficial factors, such as geographic location and the availability of effective crops and livestock. These enabled the creation, dissemination and adoption of technologies that gave the Europeans an edge in building what we’ve come to call “Western Civilization”.

There are numerous criticisms that can be raised to the book and the documentary. Many of them can be found in the wikipedia article, and include eurocentricism, lack of consideration for the factors that gave birth to modernity and others. It must be noted however that Diamond seems to take care to definitively distance himself from any notions of “white supremacy” and any moral justifications for colonialism.

However, even with these criticisms in mind, I think that Guns, Germs and Steel, still holds some value to it. It may well be incomplete, lacking in many respects, but it is in my view a nicely popularized account of some basic concepts of the marxist notion of Historical Materialism.

I might very well be wrong in saying this, but at any rate, the documentary is also a nice piece to watch!

(PS, I also recently discovered that there exists an indexed scientific journal called Historical Materialism. Links: [1] [2]. There are also yearly conferences with very good rosters.)

Posted via email from black cat ★ red cat

A little bit of historical materialism.



Βγηκα παγανια και ανεφοδιαστηκα για την επιστροφη στον Καναδα. Δεν καταφερα να βρω το “Αναμνήσεις μιας ζωής στο επαναστατικό κίνημα” του Γιαννη Ταμτακου σε κανενα απο τα βιβλιοπωλεια που κοιταξα. Αν ξερει κανεις βιβλιοπωλειο στην Αθηνα οπου να υπαρχει ας μου ριξει ενα χιντ 🙂

ΥΓ. Ναι, το Minima Memorialia το ειδα χτες στο ιστολοι του Νικου Ξυδακη. Η πλακα ηταν στην Πρωτοπορια οταν το ζητησα, η υπαλληλος ρωτησε απορημενη “τι εγινε ρε παιδια, τοσα χρονια τωρα δεν το εχει ζητησει κανεις και απο χτες το εχουνε ζητησει τρεις!”. Τους ειχε εξαντληθει και τελικα το βρηκα στην Πολιτεια.

ΥΓ2. Στην Πολιτεια, ο Παντελης Ροδοστογλου μου ειπε και τα ασχημα νεα


Συντομη εισαγωγη στην ιστορια της Αιτης.

Christopher Columbus landed first in the New World at the island of San Salvador, and after praising God enquired urgently for gold. The natives, Red Indians, were peaceable and friendly and directed him to Haiti, a large island (nearly as large as Ireland), rich, they said, in the yellow metal. He sailed to Haiti. One of his ships being wrecked, the Haitian Indians helped him so willingly that very little was lost and of the articles which they brought on shore not one was stolen.

The Spaniards, the most advanced Europeans of their day, annexed the island, called it Hispaniola, and took the backward natives under their protection. They introduced Christianity, forced labour in mines, murder, rape, bloodhounds, strange diseases, and artificial famine (by the destruction of cultivation to starve the rebellious). These and other requirements of the higher civilisation reduced the native population from an estimated half-a-million, perhaps a million, to 60,000 in 15 years.

Las Casas, a Dominican priest with a conscience, travelled to Spain to plead for the abolition of native slavery. But without the coercion of the natives how could the colony exist? All the natives received as wages was Christianity and they could be good Christians without working in the mines.

The Spanish Government compromised. It abolished the repartimientos, or forced labour in law while its agents in the colony maintained it in fact. Las Casas, haunted at the prospect of seeing before his eyes  the total destruction of a population within one generation, hit on the expedient of importing the more robust Negroes from a populous Africa; in 1517, Charles V authorised the export of 15,000 slaves to San Domingo, and thus priest and King launched on the world the American slave-trade and slavery.

The Spanish settlement founded by Columbus was on the south-east of the island. In 1629 some wandering Frenchmen sought a home in the little island of Tortuga, six miles off the north coast of San Domingo, to be followed by Englishmen, and Dutchmen from Santa Cruz. Tortuga was healthy and in the forests of western San Domingo roamed millions of wild cattle which could be hunted for food and hides. To Tortuga came fugitives from justice, escaped galley-slaves, debtors unable to pay their bills, adventurers seeking adventure or quick fortunes, men of all crimes and all nationalities. French, British and Spaniards slaughtered one another for nearly 30 years, and the British were actually in possession of Tortuga at one time, but by 1659 the French buccaneers prevailed. They sought the suzerainty of France and demanded a chief and some women.

From Tortuga they laid a firm basis in San Domingo and moved there. To drive away these persistent intruders the Spaniards organised a great hunt and killed all the bulls they could find in order to ruin the cattle business. The French retaliated by the cultivation of cocoa; then indigo and cotton. Already they knew the sugar-cane. Lacking capital they raided the English island of Jamaica and stole money and 2,000 Negroes. French, British and Spaniards raided and counter-raided and burnt to the ground, but in 1695 the Treaty of Ryswick between France and Spain gave the French a legal right to the western part of the island. In 1734 the colonists began to cultivate coffee.

The land was fertile, France offered a good market. But they wanted labour. In addition to Negroes, they brought whites, the engagés, who would be freed after a period of years. So little did they bring the Negroes because these were barbarous or black, that the early laws prescribed similar regulations for both black slaves and white engagés. But under the regimen of those days the whites could not stand the climate. So the slavers brought more and more Negroes, in numbers that leapt by thousands every year, until the drain from Africa ran into millions.

Το παραπανω ειναι ο προλογος του βιβλιου “The Black Jacobins“, του CLR James, που εξιστορει την Αιτινη Επανασταση, τη μοναδικη πετυχημενη εξεγερση σκλαβων στην ιστορια.

Συντομη εισαγωγη στην ιστορια της Αιτης.


Τα “Ταξιδια του Γκιουλιβερ”, του Τζοναθαν Σουιφτ πρεπει να ειναι απο τα πιο παρεξηγημενα κλασικα βιβλια. Για τον περισσοτερο κοσμο, το βιβλιο δεν ειναι τιποτα περισσοτερο απο μια παιδικη ιστορια για εναν τυπο που ετυχε να ναυαγησει σε ενα νησι με λιλιπουτειους κατοικους. Για αυτο μαλλον φταιει το γεγονος οτι –με ελαχιστες εξαιρεσεις– καθε μεταφορα του βιβλιου σε ταινια -με αρχη το 1939– λεει αυτην ακριβως την ιστορια. Και ειναι κριμα, γιατι η ιστορια της Λιλιπουτης δεν ειναι παρα το ενα τεταρτο του συνολικου βιβλιου.

Για την ακριβεια, η Λιλιπουτη ειναι το πρωτο απο τα τεσσερα ταξιδια του Γκιουλιβερ, με το καθενα να ειναι πιο περιεργο, πολυσυνθετο και ενδιαφερον απο το προηγουμενο. Το πρωτο ταξιδι ειναι στη Λιλιπουτη, το δευτερο στο Μπρομπντινγκανγκ, το τριτο στη Λαπουτα, το Μπαλνιμπαρμπι, τη Λαγκναγκ, τη Γκλαμπνταμπριμπ και την Ιαπωνια και το τεταρτο στη χωρα των Χουιχνχνμς. Για περισσοτερα σχετικα με αυτα τα παραξενα ονοματα απευθυνθειτε ειτε στον κοντινοτερο βιβλιοπωλη σας, ειτε στο Project Gutenberg αν δεν σας χαλαει να το διαβασετε στα αγγλικα. Εγω παντως το εχω απο τις 18 Απριλιου του 1995 (ω ναι, το εχω σημειωσει πανω στο βιβλιο), αγορασμενο απο το βιβλιοπωλειο της παλιας γειτονιας μου, σε μεταφραση Ορφανιδη-Πολενακη, απο την κλασικη σειρα βιβλιων “για παιδια και νεους” των εκδοσεων “αγκυρα” (με αυτα μεγαλωσαμε, θυμασαι ξαδερφε?).

Τελοσπαντων, ολα αυτα τα θυμηθηκα γιατι θυμηθηκα στο ασχετο την ιστορια των Στραλντμπραγκ (ακολουθω τη ματαφραση του βιβλιου μου). Στο τριτο του ταξιδι λοιπον, οταν βρισκεται στη Λαγκναγκ, ο Γκιουλιβερ μαθαινει πως στη χωρα αυτη υπαρχουν μερικοι ανθρωποι οι οποιοι γεννιουνται αθανατοι και ξεχωριζουν απο τους υπολοιπους απο ενα κοκκινο σημαδι πανω απο το αριστερο τους φρυδι. Οι Στραλντμπραγκ ζουν για παντα και δεν πεθαινουν ποτε. Οταν ο Γκιουλιβερ το πρωτομαθαινει αυτο, προφανως ενθουσιαζεται.

Οι κατοικοι της Λαγκναγκ απο την αλλη, την ωρα που ο Γκιουλιβερ λεει τι θα εκανε εκεινος αν ηταν αθανατος (θα γινοταν σοφος, επιστημονας και ιστορικος και αλλα τετοια του Διαφωτισμου), τον ακουνε ευγενικα και κρυφογελανε. Στο τελος, του εξηγουν πως οσα ελεγε ειναι ανοησιες. Οι Στραλντμπραγκ ειναι μεν αθανατοι, δηλαδη δεν πεθαινουν αλλα δεν ειναι αιωνια νεοι, δηλαδη παρολο που δεν πεθαινουν, συνεχιζουν συνεχως να γερνανε. Και επειδη απο μια ηλικια και μετα ξεκουτιαινουν εντελως και αποκτουν ολα τα κουσουρια των γερατιων τα οποια ομως με τον καιρο υπερμεγενθυνονται, η κοινωνια τους θεωρει βαρος και τους κυρησσει νομικα νεκρους μετα τα 80 (ειναι ενδιαφερων εδω ο αντιπαραλληλισμος με το The Corporation) και ολοι σιχαινονται στη μιζερια τους.

Περισσοτερα και αναλυτικοτερα για τους Στραλντμπραγκς μπορειτε να διαβασετε στο δεκατο κεφαλαιο του τριτου μερους του βιβλιου (ονλαιν εδω). Ενδιαφερον, ε?


Βιβλια στο κινητο

Ισως εχετε ακουστα το Project Gutenberg (αν οχι, μαθετε το, αξιζει), την δημοσια δικτυακη βιβλιοθηκη για καθε βιβλιο που ειναι ελευθερο απο κοπιραιτς. Πριν απο λιγο, ανακαλυψα ενα “fork” του Gutenberg, που εχει στοχο να παρεχει (ελευθερα φυσικα) e-books για PDAs, iPods και -η κορυφωση- κινητα τηλεφωνα. Ειναι το Manybooks.net απ’οπου μπορει κανεις να κατεβασει τα βιβλια που βρισκονται και στο Gutenberg αλλα και αλλα ελευθερα βιβλια -κατα βαση οσα διατιθενται με Creative Commons.

Εχει ενδιαφερον και το φορμα στο οποιο προσφερονται τα βιβλια για τα κινητα τηλεφωνα. Ειναι ενα απλο JAR αρχειο, δηλαδη ενα “εκτελεσιμο” ζιπακι για Java. (Αν το κινητο σας δεν εχει πανω Java, μαλλον ηρθε η ωρα να παρετε καινουριο κινητο -θα εχετε και τοσων χρονων επιδοτηση). Δεν χρειαζομαστε καποια αλλη εφαρμογη για να διαβασουμε το βιβλιο, απλα περναμε το JARακι στη μνημη του κινητου και το τρεχουμε. Το JARακι περιεχει και το βιβλιο και τον υποτυπωδη reader που χρειαζεται.

Μια τετοια κατασταση τη ζηταγα πολυ καιρο τωρα… Ηδη το τηλεφωνο μου εχει ηδη φορτωθει με πεντεξι βιβλια και δεν περιμενω την ωρα που θα διαβαζω το Free Culture (κατεβαστε το στο κινητο σας απο εδω) στο μετρο! Χεχεχε ποζεριες ρουλ! Το μονο που μενει ειναι να βρω με ποιο τροπο μπορει κανεις να φτιαχνει δικα του JARακια και τι αλλο…

Βιβλια στο κινητο

Κειμενα Νεοελληνικης Λογοτεχνιας

Εχω ενα παραπονο. Οταν μου κανανε μαθημα στο σχολειο για την Νεοελληνικη Λογοτεχνια, με παρατησανε καπου στη δεκαετια του 1970 με κατι λιγα απο Αναγνωστακη, Σαμαρακη και Σαχτουρη. Απο αυτο το σημειο και μετα δεν εχω ιδεα τι υπαρχει στην Νεοελληνικη Λογοτεχνια.

Οκει, ψεματα, κατι ξερω και γω. Εχω διαβασει ας πουμε λιγο Τατσοπουλο, λιγο Γωγου, πολυ Τριβιζα (χεχε), και παει λεγοντας. Επισης εχω οπως και αρκετοι αλλοι συνομηλικοι μου σχετικα καλη επαφη με την συγχρονη Νεοελληνικη ποιηση, τουλαχιστον εκεινη την ποιηση που εχει να κανει με στιχουργικη της μουσικης που ακουω (η ποιηση πχ των Διαφανων Κρινων, του Κ.Βητα, του Αγγελακα, του Θ.Παπακωνσταντινου και παει λεγοντας. Τι, δε μετρανε αυτα?).

Αλλα γαμωτο, πραγματικα λυπαμαι που δεν ειχα λιγακι παραπανω κατευθυνση και σπρωξιμο στο σχολειο. Ειναι και ο τροπος που μας τα διδασκανε, αυτο το φιλολογιστικο, το σχολαστικιστικο, το “τι θελει να πει ο ποιητης”. Επιπλεον, οτιδηποτε μετα τους δυο νομπελιστες και το Ριτσο, μας τα παρουσιασαν τοσο στο ξεπεταγμα που πραγματικα το μονο που θυμαμαι ειναι το “Νεοι της Σιδωνος” του Αναγνωστακη και αυτο γιατι εχει σχεση με τον (αγαπημενο μου) Καβαφη.

Αλλα ακομα και αυτα τα λιγα προσφατα που μας διδαξανε ηταν απο δημιουργους που τα εγραψαν αυτα ετσι καπως μεγαλοι, της προηγουμενης -τοτε- γενιας δηλαδη. Οποτε, για τους πεζογραφους και τους ποιητες που κυκλοφορουν τωρα, ξερω πραγματικα ελαχιστα πραγματα (αν εξαιρεσουμε τους στιχουργους).

Ειπα να ριξω μια ματια στα περιεχομενα των Κειμενων της γενικης παιδειας της τριτης λυκειου (γιατι δηλαδη, οι θετικαριοι και οι τεχνολογικαριοι δεν εχουμε δικαιωμα στη λογοτεχνια?). Και αυτο γιατι με την ιστορια με το βιβλιο της Ιστοριας της εκτης δημοτικου, μπορει κανεις να συμπερανει οτι υπαρχουν καινουρια σχολικα βιβλια. Τα βρηκα στη σελιδα του ΥΠΕΠΘ και ομολογω οτι ηταν μια ευχαριστη εκπληξη: περιεχει ποιηματα προσφατα μεχρι και το 1998!

Βεβαια, βλεπω οτι η στιχουργικη δεν συμπεριλαμβανεται καθολου. Δηλαδη, δεν αξιζει ας πουμε να μπει σε σχολικο βιβλιο το νταντα του Ασιμου ή το πανκ του Αγγελακα? Παραδεχομαι οτι ισως ειναι πολυ “προχω” να ζηταει κανεις κατι τετοιο αλλα καπου διαβασα οτι ας πουμε στην Αμερικη κανουν στα σχολεια ποιηματα του Ντυλαν. Και τελοσπαντων, συνειδητοποιω τωρα οτι εν γενει η στιχουργικη -με εξαιρεση τα δημοτικα και τα εθνικοπατριωτικα- ελειπε ακομα και απο την “κλασικη” παιδεια που πηρα εγω. Αυτο ας μου το εξηγησει καποιος σχετικος: η στιχουργικη δε μετραει για σοβαρη λογοτεχνια?

Τελοσπαντων, παρολο που αν κρινω απο τα σχολικα μας ηθη, κατα πασα πιθανοτητα τα κειμενα του σχολικου βιβλιου θα ειναι οτι πιο πολιτικαλι κορεκτ εχουν γραψει οι λογοτεχνες που συμπεριλαμβανονται, ειναι μια καλη αρχη, μια καλη πρωτη χαρτογραφηση της πιο συγχρονης λογοτεχνικης παραγωγης. Ισως να αξιζει να παω και να το αγορασω το βιβλιο.

Κειμενα Νεοελληνικης Λογοτεχνιας

Η Βαση και το Εποικοδομημα

Παρακατω, αναδημοσιευω ενα κομματι του προλογου για την “Κριτικη της Πολιτικης Οικονομιας” του Θειου Καρλ. Η μεταφραση ειναι κλεμενη(?) απο την ιστοσελιδα της ΚΝΕ και η παραγραφοποιηση ειναι απο το Marxists Internet Archive.

Στην κοινωνική παρα­γωγή της ζωής τους, οι άνθρωποι έρχονται σε καθορισμένες, αναγκαίες, ανεξάρτητες από τη θέληση τους σχέσεις, σε παρα­γωγικές σχέσεις πού αντιστοιχούν σε μια ορισμένη βαθμίδα ανά­πτυξης των υλικών παραγωγικών τους δυνάμεων. Το σύνολο αυτών των παραγωγικών σχέσεων αποτελεί την οικονομική διάθρωση της κοινωνίας, την πραγματική βάση, πού πάνω της υψώνεται ένα νομικό και πολιτικό εποικοδόμημα και στην οποία αντιστοιχούν ορισμένες μορφές κοινωνικής συνείδησης.

Ό τρόπος παρα­γωγής της ολικής ζωής καθορίζει την κοινωνική, πολιτική και πνευματική πορεία (προτσές) της ζωής γενικά. Δεν είναι ή συ­νείδηση των ανθρώπων πού καθορίζει το είναι τους, μα αντί­θετα το κοινωνικό είναι τους καθορίζει τη συνείδηση τους.

Σε μια ορισμένη βαθμίδα της εξέλιξης τους, οι ολικές παραγωγικές δυνάμεις της κοινωνίας έρχονται σε αντίφαση με τις υπάρχουσες παραγωγικές σχέσεις ή —πράγμα πού αποτελεί μονάχα τη νο­μική γι’ αυτό έκφραση— με τις σχέσεις ιδιοχτησίας, μέσα στις οποίες είχαν κινηθεί ως τώρα. Από μορφές ανάπτυξης των πα­ραγωγικών δυνάμεων οι σχέσεις αυτές μεταβάλλονται σε δεσμά τους.

Τότε έρχεται μια εποχή κοινωνικής επανάστασης. Με την αλλαγή της οικονομικής βάσης ανατρέπεται, αργότερα η γορ­γότερα, ολόκληρο το τεράστιο εποικοδόμημα. Όταν εξετάζουμε τέτοιες ανατροπές, πρέπει να κάνουμε πάντα τη διάκριση ανά­μεσα στην ολική ανατροπή στους οικονομικούς όρους της παρα­γωγής, πού μπορούμε να τους διαπιστώσουμε με ακρίβεια φα­σικών επιστημών, και στις νομικές, πολιτικές, θρησκευτικές, καλλιτεχνικές ή φιλοσοφικές, κοντολογίς τις Ιδεολογικές, μορφές, μέσα στις οποίες οι άνθρωποι συνειδητοποιούν αυτή την σύγ­κρουση και παλεύουν ως τη λύση της. Όσο λίγο μπορούμε να κρίνουμε ένα άτομο από τη γνώμη πού έχει το ίδιο για τον εαυτό του, άλλο τόσο μπορούμε να κρίνουμε μια τέτοια εποχή ανατροπής από τη συνείδηση της, μάλλον πρέπει να εξηγήσουμε τη συνείδηση αυτή άπ’ τις αντιφάσεις της ολικής ζωής, απ’ τη σύγκρουση πού υπάρχει ανάμεσα στις κοινωνικές παραγωγικές δυνάμεις και στις παραγωγικές σχέσεις.

Ένας κοινωνικός σχη­ματισμός ποτέ δεν εξαφανίζεται προτού αναπτυχθούν όλες οι παραγωγικές δυνάμεις, πού μπορεί να χωρέσει, και νέες, ανώ­τερες παραγωγικές σχέσεις ποτέ δεν εμφανίζονται, προτού ωρι­μάσουν οι υλικοί όροι της ύπαρξης τους μέσα στους κόλπους της ίδιας της παλιάς κοινωνίας. Γι’ αυτό ή ανθρωπότητα βάζει πάντα μπροστά της μόνο τα καθήκοντα εκείνα πού μπορεί να λύσει, γιατί με μια προσεχτικότερη εξέταση γίνεται πάντα φα­νερό, ότι το ίδιο το καθήκον ξεπηδάει μόνο τότε, όταν οι ολικοί οροί για τη λύση του υπάρχουν κιόλας η τουλάχιστο βρίσκονται στην πορεία του γίγνεσθαι.

Σε γενικές γραμμές μπορούν, ο ασιατικός, ο αρχαίος, ο φεουδαρχικός και ο σύγχρονος αστικός τρόπος παραγωγής να χαρακτηρισθούν σαν προοδευτικές εποχές του οικονομικού κοινωνικού σχηματισμού. Οι αστικές παραγωγικές σχέσεις είναι ή τελευταία ανταγωνιστική μορφή του κοινωνικού προτσές της παραγωγής, ανταγωνιστική όχι με την έννοια του ατομικού ανταγωνισμού, αλλά ενός ανταγωνισμού πού ξεπηδά από τους κοινωνικούς ορούς ζωής των ατόμων, οι παραγωγικές δυνάμεις όμως πού αναπτύσσονται στους κόλπους της αστικής κοινωνίας δημιουργούν ταυτόχρονα τους ολικούς ορούς για τη λύση αυτού του ανταγωνισμού. Μαζί μ’ αυτό τον κοινωνικό σχηματισμό κλείνει επομένως ή προϊστορία της ανθρώ­πινης κοινωνίας.

Καθαρος, 100% αγνος παρθενος μαρξισμος, ε? Ειναι απολαυστικο το κειμενο, ακομα και με τους αβανγκαρντ γλωσσικους κουκουεδισμους (κατι “προτσες”, κατι “ιδιοχτησια” και τετοια).

Καλο μηνα! 😀

Η Βαση και το Εποικοδομημα